ADC (Antibody Drug Conjugate) teknolojisi ile hedefe yönelik kanser tedavisinde yeni bir dönem. Sadece kanser hücresini bulan, bağlanan ve öldüren akıllı ilaç sistemleri.
ADC (Antibody Drug Conjugate - Antikor İlaç Bileşenleri)
Kanser hücrelerinin yüzeylerinde özel antijen adında maddeler bulunur. Akıllı ilaçlarda, sadece bu antijene bağlanan antikorlar ve bu antikorlara yüklenmiş oldukça toksik kemoterapötikler mevcuttur. Akıllı ilaçların, işlevsel temelinde, vücuda damardan verilse bile, antikor sayesinde sadece kanser hücresini bulup bağlandığını ve hücre içine girerek sadece kanser hücresini öldürdüğünü biliyor muydunuz?
Kanser tedavisinde yeni bir dönem başlatan akıllı ilaçlar, özellikle ileri evre vakalarda umut verici sonuçlar sunmaktadır. Hedefe yönelik tedavilerin en gelişmiş formu olan ADC (Antibody Drug Conjugate) teknolojisi ve mesane kanserinde kullanılan PANCEV (Enfortumab Vedotin) ilacının çalışma mekanizmasını inceleyelim.
ADC 3 ana bileşenden oluşur:
Kanser hücresinin yüzeyinde bulunan özel hedef proteinini (antijeni) tanır. Antikor bağışıklık sistemindeki B lenfositleri tarafından üretilen, belirli bir antijeni özgül olarak tanıyıp bağlanan ve "Y" şeklinde olan bir savunma proteinidir.
Hücre içine girdiğinde kanser hücresini öldüren çok güçlü kemoterapötik ajandır. Buradaki sitotoksik ilaç genellikle klasik kemoterapiden 100-1000 kat daha güçlüdür.
Antikor ile ilacı birbirine bağlar. Bu bağlantı kan dolaşımı içinde stabildir, parçalanmaz. Ancak kanser hücresinin zarını aşıp, içine girince parçalanır ve serbest kalan ilaç hücreyi öldürür.
Kanser tedavisinde günümüzde çok etkin şekilde kullanılmaya başlanan hedef tedavisi ya da akıllı ilaç denilen bu maddeler, 4 basamak ile işlev görür.
Antikor, tümör hücresinin yüzeyindeki belirli antijene bağlanır. Bu antijen mesane kanserindeki ürotelyal kanser hücrelerinin üzerinde olan Nektin-4 denilen bir maddedir. Nektin-4 yanında HER2, Trop-2 gibi başka antijenlerde bulunabilir.
ADC kompleksi hücre içine Endositoz ile girer. Bu süreçte antikor ve antijen bağlantısı endositoz ile hücre içine alınmaya başlar.
Bağlayıcı (Linker) kanser hücresi içindeki koşullarda çözünür ve yük salınır. Sitotoksik ilaç lizozomdan sitoplazma içine serbestlenir ve mikrotübül yapısını etkiler.
Yük mikrotübül inhibitörleri (Vedotinler gibi) ya da DNA hasarlayıcı olarak hücreyi öldürür. Bazı yükler stand-by etki ile komşu kanser hücrelerini de etkileyebilir.
ADC ile kanser tedavisinin en önemli avantajları: hedefe yönelik yüksek etkinlik olması yanında sistemik yan etkisi ve toksisitesi nispeten düşüktür.
Dezavantajları ise, eğer bağlandığı hedef antijeni normal hücrelerde de varsa, ilaçlar bu normal hücreleri ve normal dokuları etkileyeceği için toksisite ve yan etkileri artabilir.
| ADC İlacı | Hedef | Kanser Türü |
|---|---|---|
| Transtuzumab emtansine (T-DM1) | HER2 | HER2 (+) meme kanseri |
| Transtuzumab derukstekan (T-DXd) | HER2 | HER2 (+)/HER2 düşük meme ve mide kanseri |
| Enfortumab vedotin (EV) | Nektin-4 | Ürotelial mesane kanseri |
| Sacituzumab govitecan | Trop-2 | Üçlü negatif meme ve ürotelial mesane kanseri |
| Brentuximab vedatin | CD30 | Hodgkin lenfoma |
Hedef maddenin kanser hücresi yüzeyinde yüksek, normal doku hücrelerinde düşük olması gerekir.
Mesane kanserinde uygulanan Enfortumab vedotin için bu Nektin-4 salınımının kanserli hücre yüzeyinde yüksek, normal dokuların hücrelerinde düşük olmasını gerektirir. Nektin-4 antijenine bağlanan ADC yani antikor kompleksinin hızlı şekilde hücre içine alınması gerekir.
Kanser hücrelerinin çevresindeki bağlantıların uygun şekilde yıkılması gerekir.
Nektin-4, ürotelial mesane ve üst üriner sistem (üreter, pelvis renalis) kanserlerinde sıklıkla kanser hücresi tarafından salgılanan ve hücre yüzeyinde bulunan bir adezyon (yapışma) proteinidir.
İdrar kesesi, böbreklerdeki toplayıcı havuzlar ve idrarı idrar kesesine taşıyan üreterlerin içini döşeyen epitel zar tabakası aynıdır ve üroepitel ya da ürotelium denilmektedir. Buradan kaynaklanan ürotelial kanserlerde Nektin-4 varlığı çok yaygındır.
Yapılan araştırmalarda mesane, üreter ve pelvis renalis bölgelerindeki ürotelial kanserlerde Nektin-4 salgılanma oranının %80 ve üzerinde olduğu tespit edilmiştir.
Ürotelial kanserlerin, mikropapiller gibi bazı alt varyantlarında daha yüksek, sarkomatoid varyantından daha düşük oranda olduğu belirtilmektedir.
ADC'lerden birisi olan Enfortumab vedotin'in Nektin-4'e bağlandığı ve bunun üzerinden hücreye girdiği bilinmektedir.
Enfortumab vedotin üzerinde MonoMetil Auristatin-E (MMAE) isimli sitotoksik ilaç olan bir ADC'dir. Bu sitotoksik ilaç ile antikor, bir bağlayıcı vasıtasıyla birbirine bağlıdır.
Mesane kanseri tedavisinde kullanılmaya başlanan antikor ilaç bileşenlerinden (ADC) birisidir. Kanser hücresinin salgıladığı hücrenin yüzeyinde olan Nektin-4'e bağlanır.
Bu bağlantı sonrasında Nektin-4/EV kompleksi hücre içine alınır (endositoz). Hücre içine alındıktan sonra hızla hücredeki lizozomlara geçirilir ve EV'ye bağlı olan ilaç kısmı olan MonoMetil Auristatin-E (MMAE), serbest kalarak hücre içine salgılanır.
Hücre içine alınan ADC lizozomlarda bağlantı bölümlerinden ayrılır ve MMAE serbest kalarak sitoplazmaya aktarılır. Bu toksik madde sitoplazmada mirotübüllere bağlanır ve kanserin mitoz bölünmesinin M fazı engellenir ve sonucunda da kanser hücreleri öldürülür.
Enfortumab vedotin ülkemizde Pancev ismi ile satılmaktadır.
İleri evre mesane kanseri olgularında Akıllı İlaç ve İmmünoterapi kombinasyonu olarak Enfortumab vedotin (Pancev 12.5 mg/kg, 1-8 ve 21. günlerde verilerek bir siklüs olarak uygulanır) ve Pembrolizumab (Keytruda 200 mg) ile kombine edilerek kullanılır.
Günümüzde Cisplatin-Gemcitabin kemoterapisi alamayan ya da bunlara yanıt alamamış olgularda verilmektedir. Ancak birinci basamak tedavi olarak da verilmeye başlanmıştır.